بلاگ

یکی از چالش‌های اساسی دامپروری در ایران، تأمین آسایش دام و کیفیت مناسب علوفه مصرفی است. گاوها ذاتاً در هوای خنک احساس راحتی بیشتری دارند و با افزایش دما، در معرض تنش‌های محیطی و کاهش عملکرد قرار می‌گیرند.

رفتار طبیعی دام و شاخص‌های سنجش آن

رفتار طبیعی دام را می‌توان از طریق زمان اختصاص‌یافته به فعالیت‌های روزمره مانند نشخوار، استراحت، تغذیه و نوشیدن آب ارزیابی کرد. دکتر پتن در سمینار خود، نتایج تحقیقات دکتر گرنت و انجمن گاوداران آمریکا (ABS) را در سال ۲۰۲۰ ارائه داد. این داده‌ها نشان می‌دهند که در شرایط اقلیمی گرم‌تر ایران، زمان نوشیدن آب باید تقریباً دو برابر مقادیر استاندارد در نظر گرفته شود.

 

فعالیت	Dr. Grant	ABS	Dr. Patton
تغذیه	3 تا 5 ساعت (بین 9 تا 14 وعده روزانه)	حدود 5 ساعت	حدود 5 ساعت
استراحت (دراز کشیدن)	12-14 ساعت	12 ساعت	14 ساعت
رفتار اجتماعی	2-3 ساعت	1/5ساعت	3 ساعت
نشخوار	7-10 ساعت	9 ساعت	9 ساعت
نوشیدن	30 دقیقه	1 ساعت	1 ساعت
شیردوشی	2/5 تا 3 ساعت	3 ساعت	45دقیقه هر نوبت
معاینه دامپزشکی	–	1/5 ساعت	روزانه حداکثر 1 ساعت

 

 

نکات کلیدی در مدیریت زمان دام

• زمان شیردوشی تنها شامل حضور در سالن شیردوشی نیست، بلکه از لحظه خروج دام از بهاربند تا بازگشت به آن محاسبه می‌شود. اگر این زمان بیش از ۴۵ دقیقه باشد، نشان‌دهنده فاصله زیاد سالن شیردوشی از محل نگهداری دام است.
• چکاپ دامپزشکی طولانی می‌تواند منجر به بروز رفتارهای تهاجمی در دام هنگام بازگشت به گله شود.
• اگر مجموع زمان‌های فعالیت دام بیش از ۲۴ ساعت به نظر برسد، باید توجه داشت که برخی فعالیت‌ها هم‌پوشانی زمانی دارند و به‌صورت همزمان رخ می‌دهند.

پیامدهای عدم آسایش دام

عدم تأمین آسایش کافی برای دام می‌تواند پیامدهای منفی متعددی به‌همراه داشته باشد، از جمله:

• افزایش نیاز به انرژی نگهداری
• افزایش سطح کورتیزول خون در شرایط استرس
• کاهش مصرف خوراک و در نتیجه کاهش تولید شیر یا گوشت
• افت سودآوری گله

ویژگی‌های ظاهری دام سالم از دیدگاه دکتر پتن

• پوست براق، صاف و بدون زبری
• امتیاز وضعیت بدنی (BCS) مناسب
• سر بالا و گوش‌های هوشیار
• حرکت بدون قوز
• نشستن و ایستادن طبیعی
• اندام تحتانی تمیز و بدون تورم
• پستان متوازن و سالم

بررسی شرایط آسایش در گله

امتیاز وضعیت بدنی (BCS) در مراحل مختلف:

امتیاز حرکتی دام‌ها:

• لنگش از امتیاز حرکتی ۲ آغاز می‌شود و در امتیاز ۳ قابل مشاهده است.
• حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد دام‌هایی با امتیاز ۲ ممکن است دچار آرتروز یا جراحت‌های خفیف باشند.
• در شرایط نرمال:
  • بیش از ۹۰٪ دام‌ها باید امتیاز ۱ یا ۲ داشته باشند.
  • کمتر از ۵٪ دارای امتیاز ۳ یا ۴
  • کمتر از ۰.۵٪ دارای امتیاز ۵

نکات مهم در مدیریت سم دام

• سم‌چینی باید از ماه ششم آبستنی آغاز شود. در صورت چرخش سم، اصلاح آن دشوار خواهد بود.
• در زمان خشکی، سم‌چینی باید با دقت بیشتری انجام شود.
• مسیر رفت‌وآمد دام باید از سنگ‌ریزه پاک‌سازی و چاله‌ها پر شود.
• حمام سم:
  • در صورت استفاده از سولفات مس یا فرمالین، هفته‌ای ۳ بار
  • در صورت استفاده از محلول‌های رقیق‌تر، به‌صورت روزانه
  • قبل از ورود به حمام، سم‌ها با آب تمیز شسته شوند تا مواد درشت حذف گردد.

موضوعات مرتبط که در بخش بعدی بررسی خواهند شد:

• مدیریت خوراک دام
• مقابله با تنش گرمایی
• بهینه‌سازی تهویه در دامداری‌ها

سخنرانی دکتر پتن – مهر ۱۳۹۸

گردآوری و تدوین: دکتر سحر کریمی | دکتری تخصصی تغذیه دام