بلاگ

دوره­‌ی انتقال به‌عنوان یکی از دشوارترین مراحل در زندگی یک گاو شیری در نظر گرفته می‌شود. تغییر ناگهانی در تعادل مواد مغذی به دلیل زایمان و آغاز شیردهی، یکی از عوامل اصلی افزایشِ تنش متابولیک و پاسخ‌های التهابی مشاهده‌شده در گاوهای دوره­‌ی انتقال است، که گاوها را پس از زایمان مستعدِ بیماری‌ها و ناهنجاری­‌های گوناگونی مانند هایپوکلسمی (کاهش کلسیم خون) می‌کند. در طول سال‌ها، پژوهشگران راهبردهای گوناگونی را برای کاهشِ بروز بیماری‌های پس از زایمان، گسترش داده‌اند، شامل راهبردهایی که بر پایه‌­ی مدیریت ترکیب جیره‌های قبل از زایمان بنا شده‌اند. امروزه، مرسوم است که سطوح خوراکی کاتیون‌ها (⁺K و ⁺Na) و آنیون‌های اصلي جيره (^–Cl و ^–S²) را به شکلی دستکاری کنند تا جیره‌های اسیدوژنیک با DCAD منفی حاصل شده و با خوراندن آن به گاوهای پيش از زایمان، یک اسیدوز متابولیک جبرانی در بدن گاو ايجاد کنند.

پژوهش­‌های گوناگون نشان داده‌اند که جیره‌های اسیدوژنیک (که با دستکاری یون‌های اصلی ايجاد شده­‌اند)، تأثیرات مثبتی بر سلامت و عملکرد گاو در دوران پس از زایمان دارند. برای نمونه، استفاده از جیره‌های اسیدوژنیک در گاوهای پيش از زایمان، با تولید شیر در گاوهای چندشکم­‌‌زا رابطه­‌ی مثبت دارد. کاربرد درست اين جيره­‌ها نه‌تنها از بروز تب شير، جفت­‌ماندگی، متريت و جابه­‌جايی شيردان جلوگيری می­‌کند، بلکه به افزايش توليد شير، بهبود کارکرد باروری و کاهش درصد حذف گله نيز کمک می­‌کند. برعکس، جیره‌های اسیدوژنیک هیچ اثر سودمندی بر تليسه­‌ها که براي نخستين بار زايمان می­‌کنند، به همراه ندارد. اين حالت  نشان‌دهنده‌ی آن است که جيره‌­های اسیدوژنیک فقط باید برای گاوهای چندشکم‌­زا استفاده شوند. بااین‌حال، حداقل يک پژوهش­ تازه نشان داده­ است که جيره‌­های اسيدوژنيک ملايم (50- میلی اکی والان در کیلوگرم) ممکن است دارای اثری سودمند در حفظ آبستنی در تلقيح بعدی در تليسه­‌های آبستن (که برای نخستين باز زايمان می‌­کنند) داشته باشند، هرچند اثبات اين ادعا نياز به پژوهش­‌های بيشتری دارد.

یک مؤلفه­‌ی مهم دیگر که باید در مدیریت پیش از زایمان مدنظر قرار گیرد، مدت زمان استفاده از جيره‌­های اسيدوژنيک در گاوهای نزديک به زايش است. بيشتر پژوهش­‌ها نشان داده‌­اند که دوره­‌ی کاربرد جيره­‌های اسیدوژنیک بايد کمتر از 30 روز باشد و زمان بهينه­‌ی آن 21 تا 25 روز پيش از زايمان (با ارجحيت 21 روز) است.

تب شیر (هایپوکلسمی) یک اختلال شایع است که ممکن است مدت کوتاهی پس از زايمان (و يا حتی مدت کوتاهی پيش از زايمان) در گاوها ديده شود. در این زمان، نياز به کلسیم بدن زیاد است (تا عملکرد پستان و توليد شير پشتيبانی شود). اگر گاو نتواند این افزايش نياز را تأمین کند، احتمال بروز تب شیر افزايش می‌­يابد. فلج پس از زایمان يا تب شیر معمولاً پس از زایش و به دلیل کاهش یا اُفت سطوح کلسیم خون (در اثر ورود مقادیر بالایی از کلسیم به شیر) رخ می‌دهد. در هر 10 لیتر کلستروم، 23 گرم کلسیم وجود دارد؛ اگر میزان کلسیم مورد نیاز برای نگهداری یک گاو شیری، با مقدار کلسیم موجود در 10 لیتر کلستروم جمع شود، مشخص خواهد شد که نیاز گاو به کلسیم، 10 برابر مقدار کلسیم موجود در خون گاو می‌باشد. هنگامی‌که نیاز گاو به کلسیم بیش از موجودی آن در خون باشد، مشکل تب شیر رخ خواهد داد، مگر این­که گاو بتواند به‌سرعت این میزان نیاز را از راه ذخایر بدنی خود (استخوان‌ها) تأمین نماید.

امروزه با بهبود شرايط تغذيه­‌ای و مديريتی تا حد زيادي می‌­توان از بروز تب شير جلوگيری کرد. تب شیر، چه کلينيکال و چه زیرکلینیکال، می‌تواند منجر به انواعی از ناهنجاری­‌های متابولیکی شود. يکی از بهترين استراتژی­‌ها، استفاده از جيره­‌های اسيدوژنيک با DCAD منفی است.

نویسنده: دکتر محمد چمنی