ستمهای اسکوربندی بالینی در گوسالههای نوزاد (اسکور آپگار)
ستمهای اسکوربندی بالینی در گوسالههای نوزاد (اسکور آپگار)
رتبهبندی آپگار برای خوک، اسب، سگ، گربه، گوسفند، الاغ و گونههای گاو ایجاد شده است که دارای پنج فراسنجه با رتبههای صفر، ۱، و ۲ هستند. در گونههای گاو، پنج فراسنجهی مورد ارزیابی به شرح زیر هستند:
(A) رنگ غشاهای مخاطی و ظاهر پوشش بدن
رنگ غشاهای مخاطی یکی از فراسنجههای استاندارد در رتبهبندی سنتی آپگار است که به اکسیژنرسانی خون و پرفیوژن بافتهای محیطی مربوط میشود. سیانوز مخاط باکال و زبانی نشاندهندهی سختزایی بلندمدت و هایپوکسمی ناشی از آن است. توجه شود که سیانوز ممکن است به دلیل کاهش هماتوکریت باشد و ارتباطی به سختزایی نداشته باشد.
ظاهر پوشش بدن گوسالهها معمولاً با مایع کیسهی جنینی متولد میشوند. رنگ مکونیوم در پوشش بدن، بهخصوص رنگ زرد تا سبز، نشانهی تنش زایشی و دفع مکونیوم در مایع آمنیوتیک ناشی از هایپوکسی درونرحمی است. این رنگ در موهای سفید بدن گوساله به وضوح دیده میشود.
افزایش غلظت L-لاکتات خون ناف نیز با شدت رنگ مکونیوم همبستگی دارد که نشاندهندهی تنفس بیهوازی و هایپوکسی درونرحمی است.
(P) ضربان قلب (Heart Rate)
HR نشانگر سرزندگی کلی گوساله است. ضربان قلب بین ۱۰۰–۱۵۰ bpm پس از تولد طبیعی است و بعد از چند ساعت کاهش مییابد. در موارد خطر، تاکیکاردی اولیه و به دنبال آن برادیکاردی مشاهده میشود.
(G) پاسخ گریمس یا تحریکپذیری رفلکسی
جی. اف. می (۲۰۰۸) پنج روش زیر را برای ارزیابی تحریکپذیری رفلکسی پیشنهاد کرد:
- تکان سر با تحریک بینی
- رفلکس قرنیه با فشار ملایم پلک
- رفلکس مکیدن با قرار دادن انگشت در دهان
- رفلکس پسکشیدن زبان با کشش ملایم زبان
- رفلکس پدال با نیشگون گرفتن شکاف میانسُمی پای جلویی
ضعف در رفلکسها بهویژه SR با کاهش pH، اسیدوز و افزایش لاکتات در خون مرتبط است. رفلکس مکیدن و پسکشیدن زبان با شرایط متابولیکی مانند اسیدوز ناشی از اسهال و هایپوکسی درونرحمی ارتباط دارند.
(A) فعالیت و تونوس عضلانی
ارزیابی تونوس عضلانی و رفتارهایی مانند راست نگه داشتن سر و تلاش برای ایستادن، شاخصی غیرمستقیم از وضعیت عصبی و عضلانی گوساله است.
(R) تنفس
تندنفسی گذرا پس از تولد طبیعی است. گوسالههای در معرض خطر ممکن است آپنه اولیه یا ثانویه یا دیسپنه داشته باشند. در آپنه اولیه، تنفس با تحریک بازمیگردد و در آپنه ثانویه، تلاشهای تنفسی کاهش یافته و سپس قطع میشود.
سایر شاخصهای مکمل بالینی
دمای رکتوم دمای بدن پس از تولد بالاتر از حالت طبیعی است و طی ۳ تا ۵ ساعت باید به ۳۷.۷–۳۹ درجه بازگردد. هایپرترمی و سپس هایپوترمی شدید در گوسالههای دچار سختزایی مشاهده میشود که بازگشت آهستهتر دما به معنای ضعف در زندهمانی است.
زمان درازکش جناغی (T-SR) گوساله باید ظرف ۱۵ دقیقه پس از تولد به حالت درازکش جناغی برسد. تأخیر در T-SR نشانهای از اختلال در سیستمهای قلبی، عصبی و حرکتی و کاهش جذب ایمونوگلوبولینهای آغوز است.
رفتار ایستادن و تلاش برای بلند شدن گوساله سالم باید ۱۵ دقیقه پس از تولد تلاش برای ایستادن را آغاز کرده و تا ۶۰ دقیقه به حالت ایستاده برسد. تأخیر در این رفتار نشانهی ضعف در زندهمانی است.
اسکور آپگار مولینگ
اولین بار توسط مولینگ در سال ۱۹۷۷ پیشنهاد شد، اما به دلیل دقت پایین منسوخ گردید و بعدها سیستمهای دقیقتری طراحی شد.
رتبهبندی می و لانگ (۲۰۰۸ و ۲۰۱۸)
جی. اف. می معیارهای دیداری و رفتاری زیر را برای ارزیابی سرزندگی پیشنهاد داد:
- راست نگه داشتن سر: زیر ۳ دقیقه
- درازکش جناغی: زیر ۵ دقیقه
- رفلکس مکیدن: زیر ۱۵ دقیقه
- تلاش برای ایستادن: زیر ۲۰ دقیقه
- ایستادن کامل: زیر ۶۰ دقیقه
لانگ و همکاران گوسالهها را در سه گروه رتبهبندی کردند:
- رتبه ۰–۳: در معرض خطر شدید
- رتبه ۴–۶: در معرض خطر متوسط
- رتبه ۷–۱۰: سرزنده و سالم
نتیجهگیری سیستمهای اسکور آپگار همراه با شاخصهای مکمل، ابزارهای بالینی قابلاعتماد برای ارزیابی زندهمانی گوسالههای نوزاد هستند و نقشی حیاتی در مدیریت دامپزشکی نوزادان گاو ایفا میکنند.
دیدگاهتان را بنویسید