نکات کاربردی برای افزایش بازدهی خوراک دام
افزایش بازدهی خوراک دام یکی از موضوعاتی است که بارها مورد بحث قرار گرفته، اما اغلب با تفسیرهای متفاوت همراه بوده است. اگر از دامداران بپرسیم چگونه بازدهی خوراک را در واحد خود حفظ یا افزایش میدهند، تعداد کمی پاسخ دقیق خواهند داد. این مسئله در عین پیچیدگی، میتواند تحت تأثیر مدیریت روزانه ساده قرار گیرد.
تغذیه، پایه تولید شیر است. با این حال، خوراک ممکن است بیش از حد یا کمتر از حد مصرف شود یا بهدرستی مدیریت نشود. در شرایط پیچیده امروزی، تغذیه نخستین حوزهای است که باید با کمترین هدررفت، بیشترین بهرهبرداری را از آن داشت.
تعریف علمی بازدهی خوراک دام
دانشگاه کنتاکی تعریف عددی دقیقی از بازدهی خوراک دام ارائه کرده است. بر اساس این تعریف، میزان تولید شیر اصلاحشده با ۳.۵ درصد چربی، در ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی محاسبه میشود. برای گاوهای هلشتاین، بازدهی مطلوب بین ۶۳۰ تا ۸۰۰ گرم شیر به ازای هر ۴۵۰ گرم خوراک است. در مفهوم گستردهتر، بازدهی به معنای استفاده حداکثری از مواد مغذی با حداقل هدررفت است. هرگونه دورریز خوراک یا عدم تبدیل مؤثر آن در بدن دام، نشانه بازدهی پایین است.
مصرف مواد غذایی و نقش آن در بازدهی
یکی از مهمترین اقدامات برای بهبود بازدهی، ارتقا و پایش مصرف خوراک است. گاوهایی که در مراحل ابتدایی شیردهی خوراک کافی دریافت میکنند، قادرند از هر ۴۵۰ گرم ماده خشک، حدود ۹۰۰ گرم شیر تولید کنند. گاوهای تازهزا و تلیسههای شکم اول معمولاً ماده خشک کمتری مصرف کرده و بیشتر در معرض اثرات منفی قرار دارند.
گاوهای پرشیر برای تولید شیر و نگهداری از گوساله، نیازمند دریافت ماده خشک بیشتری هستند. برآوردها نشان میدهد که یک گاو هلشتاین پرشیر باید روزانه معادل ۴ درصد وزن بدن خود ماده خشک مصرف کند، در حالی که این مقدار برای گاوهای کمشیر حدود ۳ درصد است.
کیفیت علوفه نیز نقش مهمی در بازدهی دارد. افزایش درصد NDF موجب کاهش بازدهی خوراک میشود. افزودنیهایی مانند تثبیتکنندهها، یونوفورها، مخمرها و مواد میکروبی میتوانند بازدهی را بهبود بخشند. هرچند این تأثیر ممکن است جزئی باشد، اما در گلههای تولیدمحور، حتی افزایش اندک در هر دام میتواند در مجموع قابل توجه باشد.
تنظیم جیره غذایی متناسب با گروههای مختلف دام، بهویژه گاوهای تازهزا و نزدیک به زایمان، اهمیت زیادی دارد. در مقابل، گاوهای خشک نیازی به خوراک با ارزش غذایی بالا ندارند.
مدیریت خوراک و عوامل محیطی
عوامل محیطی از جمله تنش گرمایی، نقش مهمی در کاهش مصرف خوراک دارند. این تنش از دمای ۲۱.۱ درجه سانتیگراد آغاز شده و با افزایش رطوبت تشدید میشود. استفاده از مهپاش و پنکه در بهاربند، بهویژه در بالای آخور، میتواند مؤثر باشد.
کمبود فضای آخور باعث میشود گاوهای ضعیفتر نتوانند خوراک کافی دریافت کنند. توصیه میشود برای هر گاو حداقل ۷۰ تا ۷۶.۲ سانتیمتر فضا در نظر گرفته شود. در گروههای خاص مانند تازهزاها یا گاوهای قرنطینهشده، این فضا باید به ۹۱.۵ سانتیمتر افزایش یابد.
نحوه ترکیب جیره ترکیبی (TMR) نیز بر مصرف خوراک تأثیر دارد. اندازه نامناسب قطعات یا ترکیب نادرست میتواند منجر به جداسازی اجزا، هدررفت خوراک و بروز مشکلاتی مانند اسیدوز شود. همچنین، علوفه با کیفیت پایین و طعم نامطلوب، مانع بازگشت دام به آخور میشود. رطوبت بالای TMR نیز موجب فساد خوراک و کاهش مصرف میگردد. توصیه میشود رطوبت جیره ترکیبی بین ۴۸ تا ۵۲ درصد حفظ شود.
خوراک باید حداقل ۲۲ ساعت در روز در دسترس دام باشد. برای افزایش تمایل به تغذیه، میتوان خوراک را جلو کشید و هم زد. خوراک پراکندهشده در آخور، سطح وسیعتری از علوفه را در معرض تخریب توسط اکسیژن قرار میدهد. همچنین، باقیماندن بیش از ۳ تا ۵ درصد خوراک پس از تغذیه نشاندهنده استفاده ناکارآمد است.
تفاوتهای نژادی و اهمیت مشاوره تخصصی
بازدهی خوراک در نژادهای مختلف متفاوت است. بیشتر معادلات موجود بر اساس پژوهشهای انجامشده روی نژاد هلشتاین تدوین شدهاند. میزان دریافت ماده خشک و نیازهای تغذیهای نیز بسته به نژاد و شرایط دام متفاوت است. بهرهگیری از مشاور تغذیهای آشنا با اهداف دامدار، منابع خوراک و ویژگیهای گله، نقش کلیدی در دستیابی به حداکثر بازدهی دارد.
نویسنده: ژاکلین کریموفسکی
دیدگاهتان را بنویسید